Tăng huyết áp

Cập nhật 04/11/2026

Tăng huyết áp là khi áp lực máu trong lòng mạch quá cao; bệnh thường không có triệu chứng và chỉ phát hiện được khi đo huyết áp.

Thông tin chỉ để tham khảo, không thay cho chẩn đoán hay chỉ định của bác sĩ. Trước khi dùng thuốc, hãy hỏi dược sĩ hoặc đi khám.

Tăng huyết áp là bệnh gì?

Tăng huyết áp (cao huyết áp) là tình trạng áp lực máu trong lòng mạch quá cao, từ 140/90 mmHg trở lên. Bệnh rất phổ biến nhưng có thể gây hậu quả nghiêm trọng nếu không được điều trị.

Chỉ số huyết áp gồm số trên (tâm thu) là áp lực trong mạch khi tim co bóp, và số dưới (tâm trương) là áp lực khi tim nghỉ giữa các nhịp. Tăng huyết áp được chẩn đoán khi đo vào những ngày khác nhau mà huyết áp tâm thu đều từ 140 mmHg trở lên và/hoặc huyết áp tâm trương đều từ 90 mmHg trở lên.

Phần lớn người bệnh thuộc thể nguyên phát (vô căn), tức là không xác định được nguyên nhân rõ ràng; thể này thường gặp ở độ tuổi 40 hoặc 50 trở lên. Chỉ 5% là tăng huyết áp thứ phát, có nguyên nhân cụ thể.

Triệu chứng của tăng huyết áp

Phần lớn người tăng huyết áp không thấy triệu chứng gì nên nhiều người không biết mình mắc bệnh; với thể nguyên phát, kể cả khi huyết áp ở mức cao cũng thường không có biểu hiện. Cách duy nhất để biết là đo huyết áp.

Một số trường hợp tăng huyết áp nguyên phát, hoặc khi huyết áp rất cao, có thể có các dấu hiệu sau (đau ngực, nhìn mờ kèm huyết áp cao là lý do cần đi khám ngay, xem phần cuối bài):

• Đau đầu âm ỉ
• Chóng mặt
• Tức ngực, đau ngực
• Chảy máu cam nhiều hơn bình thường
• Nhìn mờ hoặc thay đổi thị giác

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Thể nguyên phát hiện vẫn chưa rõ do đâu mà có. Tuy vậy, có nhiều yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh:

• Tuổi càng cao, nguy cơ càng lớn
• Trong gia đình có người thân bị tăng huyết áp
• Người da đen gốc Phi hoặc gốc Caribe, người gốc Nam Á
• Ăn mặn: ăn quá nhiều muối làm cơ thể giữ nước, dẫn đến tăng huyết áp
• Ăn nhiều chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa, ăn ít rau và trái cây
• Thừa cân, béo phì, ít vận động
• Hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia
• Căng thẳng kéo dài
• Có bệnh khác đi kèm như đái tháo đường hoặc bệnh thận
• Ô nhiễm không khí

Biến chứng nếu không điều trị

Huyết áp quá cao tạo thêm gánh nặng cho mạch máu, tim và các cơ quan khác như não, thận, mắt. Nếu không điều trị, bệnh làm tăng nguy cơ bệnh tim, nhồi máu cơ tim, đột quỵ, suy tim, bệnh thận và sa sút trí tuệ do mạch máu.

Hạ huyết áp dù chỉ một chút cũng có thể giúp giảm nguy cơ gặp các biến chứng này.

Chẩn đoán tăng huyết áp

Nếu lần đo đầu cho thấy huyết áp có thể cao, bạn có thể được yêu cầu tự đo tại nhà đều đặn trong vài ngày, quay lại đo sau vài ngày hoặc vài tuần, hoặc đeo máy đo tự động trong 24 giờ để khẳng định.

Thông thường, huyết áp được xem là cao khi từ 140/90 trở lên lúc nhân viên y tế đo, hoặc từ 135/85 trở lên khi tự đo tại nhà.

Bác sĩ có thể chỉ định thêm soi đáy mắt, khám tim phổi, xét nghiệm cholesterol máu và chức năng thận, siêu âm tim, đo điện tâm đồ để đánh giá ảnh hưởng của bệnh lên sức khỏe, nhất là tim và thận.

Điều trị và thay đổi lối sống

Thay đổi lối sống giúp hạ huyết áp và có ích cho mọi người bị tăng huyết áp, dù nhiều người vẫn cần dùng thêm thuốc.

• Ăn nhiều rau và trái cây, hạn chế đồ mặn và thực phẩm nhiều chất béo bão hòa
• Vận động ít nhất 150 phút/tuần ở cường độ vừa
• Giảm cân nếu thừa cân, béo phì
• Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia
• Giảm căng thẳng trong cuộc sống

Bác sĩ thường kê thuốc khi huyết áp rất cao, khi nguy cơ gặp biến chứng như nhồi máu cơ tim hay đột quỵ cao, hoặc khi đã thay đổi lối sống mà huyết áp vẫn cao.

Với tăng huyết áp nguyên phát nặng, bác sĩ có thể dùng các nhóm thuốc như thuốc lợi tiểu, chẹn kênh canxi, chẹn beta, ức chế men chuyển và ức chế thụ thể angiotensin. Thuốc phù hợp tùy vào mức huyết áp, tuổi và các yếu tố khác; có thể cần dùng nhiều hơn một loại thuốc để kiểm soát huyết áp.

Mục tiêu huyết áp do bác sĩ khuyến nghị tùy vào bệnh đi kèm: với đa số người là dưới 140/90. Người có bệnh tim mạch, đái tháo đường, bệnh thận mạn hoặc nguy cơ tim mạch cao thường có mục tiêu dưới 130/80.

Không tự ý ngừng thuốc khi thấy huyết áp tạm trở lại bình thường nếu bác sĩ chưa chỉ định, và không tự ý mua thuốc huyết áp về dùng khi bác sĩ chưa hướng dẫn.

Khi nào cần đi khám?

Nên đo huyết áp ở nhà thuốc hoặc cơ sở y tế nếu nghĩ mình có thể bị hoặc có nguy cơ tăng huyết áp, hoặc đã ở độ tuổi 40 trở lên mà hơn 5 năm chưa đo huyết áp.

Nên đi khám sớm nếu hay bị đau đầu hoặc nhìn mờ, đau ngực lúc có lúc không, hoặc có triệu chứng khác mà bạn lo là do huyết áp cao.

Người có huyết áp rất cao (thường từ 180/120 trở lên) có thể gặp các triệu chứng dưới đây. Nếu đang có bất kỳ triệu chứng nào trong số này kèm huyết áp cao, cần được khám ngay:

• Đau đầu dữ dội
• Đau ngực
• Chóng mặt, khó thở
• Buồn nôn, nôn
• Nhìn mờ hoặc thay đổi thị lực
• Lo âu, lú lẫn, ù tai
• Chảy máu cam, nhịp tim bất thường

Tài liệu tham khảo

1. Tăng huyết áp nguyên phát: Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và điều trị — truy cập 04/11/2026
2. Hypertension — truy cập 04/11/2026
3. High blood pressure — truy cập 04/11/2026